ZŁOŻONOŚĆ DZIEDZIN

Konceptualna złożoność niektórych dziedzin wiedzy, brak konsekwen­cji w dziedzinach źle ustrukturyzowanej wiedzy doprowadzają nierzadko do tworzenia przez uczniów schematów, które są mało dokładne i nieod­powiednie. W tej sytuacji koniecznością staje się tworzenie nowej wiedzy zamiast odzyskiwania z pamięci tej, która jest często zafałszowana, upro­szczona lub mało dokładna (por. Internet, 44). Konstruktywistyczna teoria elastyczności poznawczej wyraża się w tym, że rozumienie jest konstruowane za pomocą uprzedniej wiedzy, która przekracza przekazaną informację. Uprzednia wiedza jest również bardziej konstruowana niż odzyskiwana w sposób bierny z pamięci. Teoria ta, integrująca nauczanie, uczenie się oraz konstruowanie repre­zentacji umysłowej, może okazać się pomocna przy przezwyciężaniu trudności związanych z uzyskiwaniem zaawansowanej wiedzy w dziedzi­nach źle ustrukturyzowanych.

DOMINACJA KONSTRUKTYWIZMU

Reasumując: konstruktywizm zdominował w ostatnim ćwierćwieczu psychologię poznawczą i psychologię wychowawczą, wprowadzając do codziennego słownika takie pojęcia, jak: konstruowanie wiedzy przez ucznia, aktywne uczenie się, schematy mentalne wiedzy. Konstrukty­wizm jest pojęciem złożonym. W różnych punktach realizacji czynności poznawczych następująprocesy umysłowe wiążące się z konstruowaniem wiedzy. Na przykład rozumienie to więcej niż prezentowana informacja – przekracza informację. To, co jest potrzebne do rozumienia tekstu, nie jest zawarte jedynie w tekście informacji językowej i logicznej. Rozumienie wiąże się raczej z tworzeniem znaczenia. Tekst stanowi jedynie wstępny materiał do konstruowania znaczenia. Informacja zawarta w tekście musi być połączona z informacją, która jest poza tekstem, a zwłaszcza z uprzednią wiedzą ucznia, aby stworzyć pełną i dokładną reprezentację znaczenia tekstu.

WAŻNY PROBLEM

Jest jeszcze inny ważny problem związku między teorią a praktyką w dziedzinie oświaty. Rozziew między uczeniem się a praktycznym działaniem wyrażony w popularnych kategoriach: „wiedzieć, co” i   „wiedzieć, jak”, być może, w niemałym stopniu zawiniony jest przez strukturę i praktyki systemu oświatowego. Metody stosowane w dydakty­ce zakładają rozdział między wiedzą a praktyką, traktując przy tym wiedzę jako dziedzinę niezależną od sytuacji, w której jest nabywana i   stosowana. Wydaje się, że najważniejszym celem szkoły jest często transfer tej substancji, na którą składają się abstrakcyjne i formalne pojęcia wyizolowane z kontekstu. Kontekst, w którym trwa uczenie się, jest uznany za pożyteczny z punktu widzenia pedagogiki, ale fundamenta­lnie różny wobec tego, co jest przedmiotem nauki. Z najnowszych badań wynika (por. Internet, 45), że oddzielanie teorii od praktyki w szkole nie jest uzasadnione. To, jak wiedza jest nabywana i   stosowana, nie jest neutralne. Uczenie się, poznawanie oraz praktyka stanowią integralną część procesu konstruowania wiedzy.

BŁĘDY ZWIĄZANE Z UPROSZCZENIEM

Wynikają one m.in. z upraszczania w postaci redukowania łub dodawania niepotrzebnych (nieistotnych) przyczynków do złożonego rozumowania. Inne dotyczą dzielenia procesów ciągłych na części w sytuacji, gdy części są ściśle z sobą powiązane ze względu na współdziałanie.Błędy związane z upraszczaniem mają brzemienne skutki w nauce szkolnej. Często upraszczanie staje się strategią w nauce szkolnej. Uczniowie żyją w przekonaniu, że łatwiej się w ten sposób uczyć. Można znaleźć wiele podręczników i pomocy naukowych, w których stosowana jest podobna strategia prezentowania wiedzy. Nasuwa się kluczowy wniosek z powyższych rozważań: początkowe sukcesy w zdobywaniu uproszczonej wiedzy (na początkowych etapach nauki) mogą na dalszych etapach opóźniać realizację bardziej ambitnych celów uczenia się.

ZDOBYWANIE ZAAWANSOWANEJ WIEDZY

Nie wymaga się przecież od uczniów opanowa­nia złożoności niektórych aspektów wiedzy ani stosowania wiedzy do nowych sytuacji. Złożoność i transfer to sprawy, których waga wzrasta na wyższych etapach nauki. To właśnie wtedy dobre opanowanie danej dziedziny wiedzy, elastyczność jej stosowania stająsię problemem pierwszo­rzędnego znaczenia. Zdobywanie zaawansowanej wiedzy, a więc etap między wprowadze­niem a osiągnięciem poziomu eksperta, jest etapem, który długo trwa. Jest to temat rzadko podejmowany w badaniach, co wcale nie oznacza, że takich badań nie było. Ich rezultaty można by podsumować następująco: często przy próbach opanowania zaawansowanej wiedzy w różnych dys­cyplinach nauki napotykamy trudności. Dotyczy to np. uczniów testowa­nych na tę okoliczność przez nauczycieli w wyższych klasach szkoły średniej. Nieporozumienia na tle przyswajania sobie nawet podstawo­wych pojęć są dość powszechne.

ŹLE USTRUKURYZOWANE DZIEDZINY

  • Przykłady źle ustrukturyzowanych dyscyplin to m.in. medycyna, historia, filologia (in­terpretacja literacka), ale nawet dobrze ustrukturyzowane dyscypliny, jak np. matematyka mogą być wadliwie ustrukturyzowane na wyższym poziomie, podobnie fizyka. Choć dobrze ustrukturyzowane, to jednak w zetknięciu się z praktycznym zastosowaniem wykazują słabości. Mogą np. okazać się mało miarodajne, bo przecież wiele zależy od kontekstu (klimat, budowa geologiczna, koszty materiałów budowlanych). W takich warunkach ustalone w fizyce zasady mogą nie działać (por. Internet, 44). Często się zdarza, zwłaszcza w praktyce nauczycielskiej, że uczniowie demonstrują dobre opanowanie podstawowych pojęć i faktów składających się na jakąś dyscyplinę nauki, ponieważ wskazująna to testy pamięciowe. Na początkowym etapie złe ustrukturyzowanie wiedzy nie ma większego znaczenia.

DZIEDZINY WIEDZY A DYDAKTYKA

Źle ustrukturyzowana dziedzina wiedzy odznacza się dwiema podsta­wowymi cechami: Każdy przypadek lub przykład zastosowania wiedzy wiąże się z rów­noczesnym angażowaniem wielostronnych struktur konceptualnych (schematy, perspektywa, zasady), a każda z nich jest złożona, a więc każda dziedzina wiedzy wiąże się ze złożonością konceptualną lub rzeczową.Układy interakcji zmieniają się nawet w przypadkach podobnego rodzaju ze względu na nieregulamości występujące w dziedzinach wiedzy, np. rozumienie klinicznego przypadku patologii pracy serca może wiązać się z kilkoma podstawowymi pojęciami wiedzy biomedycz­nej.Każdy przypadek może odznaczać się różnicami cech klinicznych, jak i zastosowania różnych pojęć w celu wyjaśnienia zjawiska, np. choroba serca wynikająca z niewłaściwego odżywiania się.

W MODELU OŚWIATY

W modelu oświaty ukształtowanym na założeniach konstruktywistów zwraca się szczególną uwagę na rozwój elastyczności poznawczej, w czym bardzo pomocna jest technika hipertekstu, która jest przecież bardzo elastyczna w użyciu.Strukturalne aspekty wiedzy stanowią istotny problem, gdy jednostka chce zdobyć wysoki poziom wiedzy. Pomocne w przezwyciężeniu tej trudności może być planowe kształcenie elastyczności poznawczej w klasie szkolnej. Teorie uczenia się zaprojektowane przez konstruktywistów odnosząsię przede wszystkim do zaawansowanej wiedzy. Idzie w tym przypadku o uzyskanie rozumienia ważnych elementów złożoności konceptualnej wiedzy w wyniku poprawnego wyciągania wniosków z badanych zjawisk lub stosowania wiedzy w nowych sytuacjach. Przeszkody wynikające ze złego ustrukturyzowania niektórych dziedzin nauki stanowią przeszkody trudne do pokonania nawet dla techniki hyipertekstu.

SKUTECZNOŚĆ W ŚRODOWISKU

W środowisku tym skutecznym narzędziem może stać się komputer, głównie ze względu na swoją elastyczność w ułatwianiu rozwoju procesów poznawczych. Dotyczy to w szczególności wielowy­miarowych, nielineamych systemów hipertekstowych. Pozwalają one na rozwój naszych procesów poznawczych w zmieniających się sytuacjach, podobnie jak to było w tradycyjnych ćwiczeniach mechanicznych w nau­czaniu języków obcych (por. Internet, 44). Źle ustrukturyzowane dyscypliny nauki prowadzą do poważnych trudności w osiąganiu celów zaawansowanego uczenia się, takich jak opa­nowanie umiejętności radzenia sobie ze złożonością konceptualną czy też stosowania wiedzy w nowych sytuacjach. Trudności te mogą być przezwyciężone w wyniku odejścia od strategii wykorzystywania biernej wiedzy pamięciowej, a stosowania wiedzy ukształtowanej w dynamicz­nych strukturach zgodnie z potrzebami wynikającymi z nowych zadań.

LEKARSTWO NA BOLĄCZKI

Zaniedbywanie rozwiązywania tych problemów może wiązać się z niskimi wynikami procesów nauczania i uczenia się, które nagminnie występują we współczesnej szkole. Prawdopodobnie wynikają one z praktyki konceptualnego upraszczania i nieskuteczności stosowania wiedzy w nowych sytuacjach (brak transferu). Lekarstwem na te bolączki występujące w procesach dydaktycznych mogłaby być większa elastyczność poznawcza, a więc zdolność przedsta­wiania wiedzy z innej perspektywy konceptualnej, ułatwiającej konstruo­wanie różnych reprezentacji wiedzy, służącej potrzebom rozumienia lub rozwiązywania problemów, nad którymi pracuje się w danej chwili. By uczniowie mogli rozwijać umiejętność elastycznego przetwarzania informacji i dostępu do struktur wiedzy, które mogą ułatwić poznawanie świata, należy tworzyć przyjazne środowisko uczenia się, pozwalające na nabywanie i wykorzystywanie wiedzy w różny sposób i dla wielu różnych celów.

error: Content is protected !!